سرعت گریز از پیری یا LEV
در واقع Longevity Escape Velocity یا «سرعت گریز از پیری» ایدهای است که میگوید اگر سرعت پیشرفت درمانهای جوانسازی از سرعت پیر شدن بدن جلو بزند، انسان میتواند از مرگ ناشی از پیری فرار کند. به بیان دیگر، اگر بدن یک سال پیرتر شود، اما درمانهای جدید بتوانند در همان بازهی زمانی بیش از یک سال از فرسودگی زیستی بدن کم کنند، فرد وارد چرخهای میشود که هر درمان، او را تا نسل بعدی درمانهای قویتر زنده و سالم نگه میدارد.
این ایده را چه کسی مطرح کرد؟
آبری دیگری، زیستپیرشناس بریتانیایی و از چهرههای جنجالی حوزهی افزایش طول عمر، این مفهوم را در مقالهای در سال 2004 در مجلهی PLOS Biology توضیح داد. او پیری را یک اتفاق مبهم و غیرقابلتغییر نمیداند، بلکه آن را مجموعهای از آسیبهای سلولی و مولکولی میبیند که شاید بتوان آنها را مثل قطعات فرسودهی یک ماشین، تعمیر یا جایگزین کرد. دیگری این وضعیت را «actuarial escape velocity» نامید؛ یعنی نقطهای که در آن امید زندگی باقیماندهی انسان (Life Expectancy)، به جای کم شدن، با گذر زمان بیشتر میشود.
فاصلهی کم اولین فرد ۱۰۰۰ ساله با فرد ۱۵۰ ساله
یکی از نقلهای معروف از دیگری این است که نخستین انسانی که سنش به ۱۰۰۰ سال میرسد، احتمالاً فقط ۵ تا ۱۰ سال جوانتر از نخستین انسانی است که ۱۵۰ سال عمر میکند. این جمله عجیب به نظر میرسد، اما منطقش این است که اگر انسان به مرحلهای برسد که علم پزشکی بتواند سرعت فرسودگی بدن را از سرعت افزایش سن بیشتر کند (آستانهی سرعت گریز)، دیگر تعیینکنندهی طول عمر، سن تقویمی نیست؛ بلکه این است که فرد بتواند به درمانها و فناوریهای پیشرفتهتری که در سالهای بعد توسعه پیدا میکنند، دسترسی داشته باشد. خود دیگری در مقالهی 2004 نوشته بود اگر نرخ مرگومیر سنی هر سال ۱۰٪ کاهش یابد و این روند پایدار بماند، اولین فرد ۱۰۰۰ ساله احتمالاً فقط ۵ تا ۱۰ سال جوانتر از اولین فرد ۱۵۰ ساله خواهد بود.
یعنی نامیرا میشویم؟
نه. این ایده نمیگوید انسان دیگر هرگز نمیمیرد. تصادف، جنگ، بیماریهای عفونی، سرطانهای کنترلنشده یا خطاهای زیستی همچنان میتوانند مرگآور باشند. بحث اصلی این است که مرگ ناشی از فرسودگی تدریجی بدن را شاید بتوانیم عقب بیندازیم. در واقع، هدف جدیتر این حوزه «افزایش عمر سالم» است، نه صرفاً زنده نگه داشتن بدن در وضعیت ناتوانی.
علم امروز چقدر به آن نزدیک است؟
پیری از نگاه زیستشناسی یک مسیر واحد نیست. مقالهی مرجع Cell دربارهی «نشانههای پیری» نشان میدهد که پیری با چندین فرآیندِ درهمتنیده مرتبط است؛ از آسیب DNA و کوتاه شدن تلومرها گرفته تا التهاب مزمن، اختلال پروتئینها، فرسودگی سلولهای بنیادی و پیری سلولی. همین پیچیدگی باعث میشود یک داروی ساده برای «درمان پیری» کافی نباشد. اگر سرعت گریز از پیری روزی ممکن شود، احتمالاً نتیجهی ترکیب چند درمان خواهد بود، نه یک آمپول جادویی.
نتایج موشهای آزمایشگاهی
بخش امیدوارکنندهی ماجرا این است که در حیوانات، دستکاری برخی مسیرهای پیری نتایج واقعی داده است. مطالعهی مجلهی Nature در سال 2024، مهار مسیر پروتئین IL-11 در موشها طول عمر میانه را در نرها ۲۲.۵٪ و در مادهها ۲۵٪ افزایش داد و همزمان برخی شاخصهای سلامت را بهتر کرد. همچنین پژوهشهای Mayo Clinic نشان دادهاند حذف سلولهای پیر در موشها میتواند طول عمر میانه را ۱۷ تا ۳۵٪ افزایش دهد و التهاب و فرسودگی بافتی را کاهش دهد. این اعداد مهماند، اما هنوز اثبات نمیکنند که همین اثر در انسان هم تکرار میشود.
چرا اعمال بر انسان سختتر است؟
موشها عمر کوتاه، محیط کنترلشده و ژنتیک سادهتری نسبت به انسان دارند. در انسان، درمان باید دههها ایمن بماند. اگر بازبرنامهریزی سلولی بیش از حد انجام شود، خطر سرطان یا تغییر هویت سلولها مطرح میشود. اگر سلولهای پیر بیش از حد حذف شوند، شاید برخی نقشهای مفید آنها در ترمیم زخم یا مهار سرطان از بین برود. بنابراین، فاصله میان «جوانتر کردن چند شاخص در موش» و «فرار انسان از پیری» بسیار زیاد است.
پیشبینیها برای رسیدن به این علم
ری کورزویل، مخترع و پژوهشگر هوش مصنوعی آمریکایی، معتقد است که «سرعت گریز از پیری» LEV زودتر از آنکه بیشتر مردم انتظار داشته باشند، محقق خواهد شد. او در سال ۲۰۱۸ پیشبینی کرد که این نقطه طی ۱۰ تا ۱۲ سال آینده، یعنی حدود ۲۰۲۸ تا ۲۰۳۰، فرا میرسد. سپس در سال ۲۰۲۴، در مقالهای برای مجلهی The Economist، پیشبینی خود را به بازهی ۲۰۲۹ تا ۲۰۳۵ اصلاح کرد و توضیح داد که پیشرفت هوش مصنوعی، با شبیهسازی فرایندهای زیستی، نقش مهمی در رسیدن به این هدف خواهد داشت.
آبری دی گری نیز بر این باور است که احتمال ۵۰ درصدی وجود دارد که بشر در اواسط تا اواخر دههی ۲۰۳۰ به «سرعت گریز از پیری» دست پیدا کند.
جورج چرچ، ژنتیکدان برجستهی آمریکایی و از پیشگامان مهندسی ژنتیک، در پاسخ به پرسشی دربارهی زمان دستیابی به این نقطه گفت: «اگر این اتفاق تا سال ۲۰۵۰ رخ دهد، تعجب نخواهم کرد.» یعنی از نظر او، رسیدن به این دستاورد تا حدود سال ۲۰۵۰ کاملاً محتمل است.
دیوید ای. سینکلر، ژنتیکدان و پژوهشگر پیری اهل استرالیا، باور دارد که اولین انسانی که تا ۱۵۰ سال عمر خواهد کرد، همین حالا نیز متولد شده است. به عبارت دیگر، از دید او فردی که در آینده به چنین سنی میرسد، هماکنون در میان انسانهای زنده حضور دارد.
این پیشبینیها چقدر واقعبینانه هستند؟
محتملترین سناریو این است که ابتدا درمانها برای بیماریهای مشخص وابسته به سن، مثل ضعف شدید عضلانی، بیماریهای چشمی، فیبروز یا زوال عملکردی آزمایش شوند. بعد اگر ایمنی و اثرگذاری آنها ثابت شود، بازار به سمت بستههای ترکیبی جوانسازی حرکت میکند. دیگری حتی در مقالهی اولیهی خود (۲۰۰۴) هم تأکید میکرد که رسیدن به درمانهای مؤثر انسانی میتواند حداقل ۲۵ سال یا حتی ۱۰۰ سال فاصله داشته باشد.
تأثیر اقتصادی چنین فناوری
اگر چنین فناوریای جدی شود، اقتصاد جهان فقط با یک درمان جدید روبهرو نمیشود؛ با تغییر معنای سن، کار، بازنشستگی و ثروت روبهرو میشود. بانک جهانی میگوید تا 2050 دستکم یکسوم جمعیت جهان بالای ۶۰ سال خواهد بود و پیر شدن جمعیت بر بازار کار، مهاجرت، نظام سلامت، حمایت اجتماعی و اقتصاد کشورها اثر میگذارد. حالا اگر به جای پیر شدن همراه با ناتوانی، افراد ۷۰ یا ۸۰ ساله همچنان سالم، مولد و خلاق بمانند، فشار هزینههای درمانی و بازنشستگی کاهش مییابد. اما اگر این درمان فقط برای ثروتمندان باشد، شکاف طبقاتی به سطحی کاملاً جدید میرسد.
اگر این فناوری برای اقشار ثروتمند باشد…
قسمت Pop Squad از Love, Death & Robots یک نسخهی دارک از همین ایده را نشان میدهد: انسانها با دارویی به نامیرایی زیستی رسیدهاند، اما برای کنترل جمعیت، فرزندآوری ممنوع شده و کودکان حذف میشوند. این سناریو علمی نیست، اما از نظر اقتصادی سؤال مهمی را مطرح میکند: اگر مرگ ناشی از پیری کم شود، جامعه با تولدهای جدید چه میکند؟ در جهان واقعی احتمالاً ماجرا با پلیس و ممنوعیت مطلق شروع نمیشود؛ بلکه با سیاستهای مالیاتی، سهمیهی بیمه، محدودیت منابع، قوانین بازنشستگی، مهاجرت و دسترسی طبقاتی به درمانها شکل میگیرد.
جمعیت و نوآوری چه میشوند؟
اگر مردم دیرتر پیر شوند، نیروی کار باتجربهتر میشود و شاید نوآوری سرعت بگیرد؛ چون دانشمندان، کارآفرینان و متخصصان دهههای بیشتری برای کار کردن دارند. از طرف دیگر، اگر نسلهای قدیمی جای خود را به نسلهای جدید ندهند، ممکن است تحرک اجتماعی کم شود. مدیران، استادان، سیاستمداران و صاحبان سرمایه مدت بیشتری در قدرت میمانند. این یعنی سرعت نوآوری میتواند هم بیشتر شود، هم در بعضی ساختارها کندتر؛ بستگی دارد جامعه چطور قوانین مالکیت، بازنشستگی، آموزش و انتقال قدرت را بازطراحی کند.
فرض کنید راه گریز از پیری پیدا شد…
سناریوی محتمل این است: ابتدا درمانهای ضدپیری با عنوان درمان بیماریهای خاص وارد بازار میشوند. ثروتمندان و شرکتهای بیمهی خصوصی زودتر به آنها دسترسی پیدا میکنند. چند سال بعد، دادهها نشان میدهد کسانی که این درمانها را دریافت کردهاند کمتر بیمار میشوند و بیشتر کار میکنند. دولتها ابتدا مقاومت میکنند، اما بعد متوجه میشوند درمان پیری شاید از پرداخت بازنشستگی و هزینهی بیمارستان ارزانتر باشد. سپس بحث سیاسی اصلی شروع میشود: آیا جوانسازی باید حق عمومی باشد یا کالای لوکس؟ در همین نقطه، سرعت گریز از پیری از یک نظریهی زیستی به یک بحران اقتصادی، اخلاقی و حکمرانی تبدیل میشود.
ایلان ماسک، مریخ و اسپیسایکس!
ایلان ماسک و شرکتهای متعلق به او مثل SpaceX، تسلا و xAI میتوانند بخشی از پاسخ تمدنی به بحران جمعیت، کار و منابع باشند. اگر انسان از پیری فرار کند، زمین با جمعیتی روبهرو میشود که دیرتر میمیرد، بیشتر مصرف میکند و مدت بیشتری در اقتصاد باقی میماند. در چنین جهانی، رؤیای ماسک برای سکونت در مریخ میتواند به راهکاری برای کاهش فشار ناشی از رشد جمعیت زمین تبدیل شود.
از طرف دیگر، اگر رباتهای انساننما بتوانند بخش بزرگی از کارهای سخت، تکراری و خطرناک را انجام دهند، اقتصاد دیگر فقط بر نیروی کار انسانی نمیچرخد. هوش مصنوعی و رباتها میتوانند درمانهای ضدپیری را تولید، آزمایش و ارزانتر کنند؛ کارخانههای خودکار روی زمین، ماه یا مریخ بسازند؛ و حتی زیرساخت یک تمدن چندسیارهای را جلو ببرند.
در همین نقطه است که حرف ماسک دربارهی بیاهمیت شدن دلار و تبدیل شدن «جرم و انرژی» به معیار واقعی اقتصاد معنا پیدا میکند: در جهانی که عمر انسان طولانیتر شده و جمعیت فقط به زمین محدود نیست، ثروت واقعی شاید دیگر عددی در حساب بانکی نباشد؛ بلکه دسترسی به انرژی، مواد خام، رباتها، محاسبات هوش مصنوعی و امکان زندگی بیرون از زمین ثروت واقعی را تعیین کنند.
جمعبندی
شاید واقعیت همچنان با مفهوم Longevity Escape Velocity یا گریز از پیری فاصله داشته باشد، اما دیگر یک خیال خام هم نمیتوان خطابش کرد. علم نشان داده برخی اجزای پیری قابل دستکاریاند. با این حال، ما هنوز درمانی نداریم که در انسان، ایمن و پایدار، بیش از سرعت پیری بدن را معکوس کند. اگر این آستانه روزی شکسته شود، اثر آن علاوه بر افزایش عمر به معنای بازتعریف کامل اقتصاد، جمعیت، عدالت، بیمه، بازنشستگی و حتی مفهوم نسل خواهد بود. پرسش نهایی شاید این نباشد که «آیا انسان میتواند بیشتر عمر کند؟» بلکه این باشد که «اگر فقط بعضیها بتوانند بیشتر عمر کنند، جهان چه شکلی میشود؟».
دانلود نسخهی PDF از کانال تلگرام
سلب مسئولیت:
مطالب منتشرشده صرفاً با هدف اطلاعرسانی تهیه شده و بههیچوجه توصیهای برای خرید، فروش یا نگهداری داراییهای مالی، سهام، ارزهای دیجیتال یا سایر ابزارهای سرمایهگذاری محسوب نمیشود. تصمیمگیری برای سرمایهگذاری بر عهدهی مخاطب است و توصیه میشود پیش از هر اقدامی، تحقیقات کافی انجام داده و در صورت نیاز با مشاور مالی متخصص مشورت کنید.
۰ دیدگاه
در حال آمادهسازی فرم دیدگاه…