تأثیر جنگ ایران بر مسیر انرژی پاک

مقدمه

اقتصاد جهانی در سال‌های اخیر بیش از هر زمان دیگری در معرض شوک‌های ژئوپلیتیک قرار گرفته است. جنگ‌ها و تنش‌های منطقه‌ای دیگر فقط بر قیمت نفت اثر نمی‌گذارند، بلکه ساختار مصرف انرژی، تصمیم دولت‌ها و حتی مسیر صادرات شرکت‌های بزرگ را هم تغییر می‌دهند. وقتی سوخت گران می‌شود یا عرضه‌اش با اختلال روبه‌رو می‌شود، نگاه کشورها به انرژی پاک جدی‌تر می‌شود و فناوری‌هایی مثل انرژی خورشیدی، بادی، باتری و خودروی برقی از یک انتخاب آینده‌محور به یک ضرورت اقتصادی تبدیل می‌شوند.

چین در همین نقطه به یکی از مهم‌ترین بازیگران این دوره بدل شده است. شرکت‌های چینی که سال‌ها در تولید انبوه تجهیزات پاک سرمایه‌گذاری کرده‌اند، اکنون از بحران انرژی جهانی به‌عنوان فرصتی برای گسترش حضور خارجی خود استفاده می‌کنند. از آفریقا تا اروپا و از کانادا تا جنوب‌شرق آسیا، بازارها و فرصت‌های جدیدی به روی این شرکت‌ها باز شده که پیش‌تر شاید با چنین سرعتی شکل نمی‌گرفت.

شوک انرژی و جهش صادرات فناوری پاک چین

جنگ ایران و پیامدهای آن از جمله بسته شدن تنگه‌ی هرمز، بازار جهانی انرژی را وارد برهه‌ی جدیدی از تاریخ کرد. افزایش قیمت سوخت در بسیاری از کشورها، نگرانی درباره‌ی امنیت انرژی (یعنی توان یک کشور برای تأمین پایدار، قابل‌اعتماد و قابل‌پرداخت انرژی بدون اینکه در برابر بحران‌های بیرونی آسیب‌پذیر شود) را تشدید کرد و دولت‌ها را دوباره به سمت کاهش وابستگی به نفت و گاز وارداتی سوق داد. در چنین شرایطی، فناوری‌های پاک فقط به‌دلیل مزیت زیست‌محیطی مورد توجه قرار نگرفتند، بلکه از نظر صرفه‌ی اقتصادی هم جذاب‌تر شدند.

طبق گزارش بلومبرگ، شرکت‌های چینی خیلی زود از این وضعیت استفاده کردند. برای نمونه، Jinko Solar، یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان پنل‌های خورشیدی جهان، در پایان آوریل دو قرارداد در نیجریه امضا کرد؛ کشوری که در آن قیمت دیزل از ابتدای بحران حدود ۴۰ درصد بالا رفته است. این قراردادها مربوط به تأمین ۵۰۰ مگاوات تجهیزات خورشیدی برای مراکز تجاری، کارخانه‌ها و خانه‌ها بود. چنین پروژه‌ای نشان می‌دهد که انرژی خورشیدی در برخی کشورها دیگر به بخشی از راه‌حل اصلی برای تأمین برق تبدیل شده است.

داده‌های مؤسسه‌ی Ember هم این روند را تأیید می‌کنند. طبق این آمار، صادرات پنل‌های خورشیدی چین در ماه مارس نسبت به ماه قبل دو برابر شد و ۵۰ کشور در همان ماه بیشترین میزان واردات تجهیزات خورشیدی خود از چین را ثبت کردند. در میان این کشورها، نیجریه با ۵۱۹ درصد رشد نسبت به فوریه، بیشترین جهش را داشت. مالزی، اتیوپی و کنیا هم از دیگر بازارهایی بودند که افزایش چشمگیر واردات را تجربه کردند.

در کنار تجهیزات خورشیدی، خودروهای برقی هم رشد قابل توجهی از خود نشان دادند. طبق داده‌های انجمن خودروسازان چین، صادرات خودروهای برقی در آوریل نسبت به سال قبل ۱۱۲ درصد بالا رفت. در مارس هم رشد صادرات این خودروها ۵۳ درصد بود. در بازارهای مهمی مثل استرالیا، واردات از چین نسبت به ماه قبل ۶۷ درصد افزایش یافت؛ در بلژیک این عدد ۶۳ درصد و در آلمان ۳۴ درصد بود. این داده‌ها نشان می‌دهند که بحران انرژی فقط قیمت سوخت را بالا نبرده، بلکه نگاه خریداران و دولت‌ها به خودرو برقی را هم تغییر داده است.

باتری، ذخیره‌سازی و ستون پنهان انرژی پاک

در ساختار جدید انرژی، باتری نقش بسیار مهمی را ایفا می‌کند. برق تولید شده از انرژی خورشیدی و بادی ذاتاً ناپایدارند، چون خورشید غروب می‌کند و همیشه در دسترس نیست و باد هم مدام نمی‌وزد. به همین دلیل، بدون ذخیره‌سازی، این منابع نمی‌توانند جایگزین کامل سوخت‌های فسیلی شوند.

اینجاست که اهمیت باتری‌های لیتیوم-یونی بیشتر از قبل به چشم می‌آید. صادرات این باتری‌ها از چین در مارس بیش از یک‌سوم نسبت به سال قبل افزایش یافت. شرکت‌هایی مثل Gotion High-Tech هم اعلام کرده‌اند که هدفشان دو برابر کردن صادرات خارجی در سال جاری است. این رشد فقط محدود به خودروهای برقی نیست؛ شبکه‌های برق، مراکز داده، کارخانه‌ها و حتی ساختمان‌های بزرگ هم به ذخیره‌سازی انرژی نیاز دارند.

در واقع، آنچه امروز در حال شکل‌گیری است فقط فروش یک محصول نیست، بلکه یک زنجیره‌ی کامل صنعتی است: از تولید سلول باتری تا پنل خورشیدی، از خودرو برقی تا زیرساخت شارژ و ذخیره‌سازی. همین پیوستگی باعث شده چین در جایگاهی قرار بگیرد که بتواند هم‌زمان چند بخش از بازار جهانی انرژی پاک را پوشش دهد.

اروپا، کانادا و جنوب‌شرق آسیا؛ بازارهایی که سریع‌تر تغییر کردند

جنگ ایران فقط بازار کشورهای درحال توسعه را تکان نداده، بلکه در اروپا و آمریکای شمالی هم تقاضا برای انرژی پاک را بالا برده است. در اروپا، افزایش قیمت گاز و نگرانی از اختلال در عرضه، دولت‌ها و شرکت‌ها را به سمت منابع تجدیدپذیر سوق داده است. خودروسازان چینی هم دقیقاً همین تغییر را دیده‌اند و برای حضور پررنگ‌تر در بازارهای اروپایی برنامه‌ریزی می‌کنند.

شرکت Chery Automobile که از بزرگ‌ترین خودروسازان چین است، تعدادی از نمایندگان کانادایی را به نمایشگاه خودروی پکن دعوت کرد. مدیر این شرکت گفته است که پس از بحران انرژی، نگاه مردم به خودروهای برقی تغییر کرده و حتی برخی تولیدکنندگان غربی هم به دنبال همکاری با شرکت‌های چینی هستند. این از اهمیت بالایی برخوردار است، چرا که نشان می‌دهد بحران انرژی فقط تقاضا را بالا نبرده، بلکه معادله‌ی رقابتی بازار را هم تغییر داده است.

در جنوب‌شرق آسیا هم فرصت‌های تازه‌ای شکل گرفته‌اند. شرکت Dongfeng Liuzhou Motor در ویتنام با شرایط جدیدی روبه‌رو شده، به طوری که دولت برای گسترش زیرساخت شارژ خودروهای برقی دست به اقداماتی زده. این شرکت گفته که مشتریانش حالا بیشتر درباره‌ی واردات خودروهای برقی چینی سؤال می‌پرسند. در جنوب و شرق اروپا هم یک فروشنده‌ی چینی خودروهای برقی گفته است که مشتریان به‌شدت نسبت به افزایش قیمت بنزین حساس شده‌اند و همین مسئله زمینه‌ی همکاری‌های تازه را ایجاد کرده است.

فرصت تازه برای توربین‌های بادی

تأثیر بحران انرژی فقط به تجهیزات خورشیدی و خودروهای برقی محدود نمی‌شود. شرکت‌های سازنده‌ی توربین بادی هم از این شرایط بهره می‌برند. به عنوان مثال، شرکت Ming Yang Smart Energy Group، یکی از تولیدکنندگان بزرگ توربین بادی در چین، گفته است که در اروپا «نیاز فوری» به انرژی تجدیدپذیر و به‌ویژه باد فراساحلی (توربین‌های بادی نصب‌شده در دریا) وجود دارد. این شرکت پس از سفر به اروپا، به دنبال راه‌اندازی تولید در همان قاره است.

این موضوع آنجا اهمیت پیدا می‌کند که پروژه‌های بادی معمولاً زمان‌بر هستند و سریع به نتیجه نمی‌رسند. اما همین که شرکت‌های اروپایی و دولت‌ها حاضر شده‌اند چنین پروژه‌هایی را جدی‌تر بررسی کنند، نشان می‌دهد بحران انرژی نگاه بلندمدت به زیرساخت برق را تغییر داده است. حتی شکست یک طرح برای ساخت کارخانه در اسکاتلند هم مانع از ادامه‌ی برنامه‌های این شرکت برای اروپا نشده است.

نتیجه‌گیری

آنچه در این گزارش دیده می‌شود، فقط رشد صادرات چین نیست، بلکه جابجایی در منطق بازار جهانی انرژی است. جنگ ایران و شوک ناشی از آن، قیمت سوخت را بالا برد و کشورها را وادار کرد دوباره به امنیت انرژی فکر کنند. وقتی این امنیت تهدید می‌شود، انرژی پاک از یک گزینه‌ی بلندمدت به یک پاسخ فوری تبدیل می‌شود.

از همین زاویه، رشد صادرات پنل خورشیدی، باتری، خودرو برقی و توربین بادی از چین از یک موفقیت تجاری فراتر رفته و نشانه‌ی تغییر عمیق‌تری در بازار جهانی است. کشورها بیشتر به دنبال جایگزین‌های پایدارتر برای سوخت‌های فسیلی می‌روند و شرکت‌های چینی هم با ظرفیت تولید بالا و هزینه‌ی تولید کمتر، در مرکز این تغییر قرار گرفته‌اند.

در نهایت، بحران انرژی نه فقط الگوی مصرف را تغییر داده، بلکه نقشه‌ی صادرات فناوری پاک را هم بازترسیم کرده است. چین در این نقشه یکی از مهم‌ترین برنده‌هاست، و جهان هم ناچار شده سرعت گذار به انرژی‌های پاک (Green Transition) را بیشتر کند.

سلب مسئولیت:

مطالب منتشرشده صرفاً با هدف اطلاع‌رسانی تهیه شده و به‌هیچ‌وجه توصیه‌ای برای خرید، فروش یا نگهداری دارایی‌های مالی، سهام، ارزهای دیجیتال یا سایر ابزارهای سرمایه‌گذاری محسوب نمی‌شود. تصمیم‌گیری برای سرمایه‌گذاری بر عهده‌ی مخاطب است و توصیه می‌شود پیش از هر اقدامی، تحقیقات کافی انجام داده و در صورت نیاز با مشاور مالی متخصص مشورت کنید.