اعلام محاصرهی دریایی عربستان از سوی حوثیهای یمن، نگرانیها دربارهی ایجاد اختلال تازه در بازار جهانی انرژی را افزایش داده است. اهمیت این تهدید به موقعیت جغرافیایی یمن بازمیگردد؛ کشوری که در کنار تنگهی بابالمندب قرار دارد، آبراه باریکی که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل میکند.
هنوز مشخص نیست حوثیها این محاصره را چگونه اجرا خواهند کرد و آیا تهدید آنها به حملات گسترده علیه کشتیها منجر میشود یا خیر. با این حال، بسته شدن کامل بابالمندب میتواند صادرات نفت عربستان به آسیا را متوقف کند و حدود 7% از عرضهی جهانی نفت را در معرض اختلال قرار دهد.
چرا بابالمندب اهمیت زیادی دارد؟
بابالمندب یکی از مسیرهای اصلی انتقال نفت، فرآوردههای نفتی و کالا میان خاورمیانه، اروپا و آسیاست. کشتیهایی که از بنادر دریای سرخ به سمت آسیا حرکت میکنند، برای ورود به خلیج عدن و سپس اقیانوس هند باید از این تنگه عبور کنند.
این مسیر پس از اختلال در تنگهی هرمز اهمیت بیشتری پیدا کرده است. هرمز مسیر اصلی صادرات انرژی کشورهای خلیج فارس است و محدود شدن تردد در آن باعث شد دریای سرخ به یکی از مهمترین راههای جایگزین برای انتقال نفت منطقه تبدیل شود. اگر بابالمندب نیز بهطور جدی ناامن یا بسته شود، دو شاهراه اصلی صادرات نفت خاورمیانه بهطور همزمان با اختلال روبهرو خواهند شد.
در چنین شرایطی، مسئله فقط کاهش عرضهی نفت نیست. شرکتهای کشتیرانی، پالایشگاهها و خریداران انرژی باید مسیرهای طولانیتری پیدا کنند و هزینهی بیشتری برای حملونقل، سوخت و بیمه بپردازند.
وابستگی بیشتر عربستان به بندر ینبع
پس از ایجاد اختلال در تنگهی هرمز، عربستان سعودی بیش از 70% از صادرات معمول روزانهی نفت خود را به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل کرد. نفت از میدانهای شرقی عربستان از طریق خط لولهی شرق به غرب به این بندر میرسد و سپس با کشتی صادر میشود.
صادرات نفت از ینبع در هفتههای اخیر بهطور میانگین به حدود 4 میلیون بشکه در روز رسیده است؛ در حالی که این رقم یک سال قبل حدود 973 هزار بشکه در روز بود. این افزایش نشان میدهد ینبع به مسیر حیاتی عربستان برای دور زدن محدودیتهای هرمز تبدیل شده است.
کشتیهایی که از ینبع به سمت اروپا میروند، از کانال سوئز عبور میکنند؛ اما محمولههای ارسالی به آسیا باید از بابالمندب بگذرند. در نتیجه، هرگونه ناامنی در این تنگه میتواند بخش بزرگی از صادرات نفت عربستان به بازارهای آسیایی را مختل کند.
مجموع نفت خام و فرآوردههای نفتی عبوری از بابالمندب در ماه ژوئن به حدود 7.4 میلیون بشکه در روز رسید؛ رقمی معادل حدود 7% از تولید جهانی نفت. این میزان در سال قبل حدود 4.2 میلیون بشکه در روز بود.
کشتیها مجبور به دور زدن آفریقا میشوند
حوثیها پیشتر نیز نشان دادهاند که میتوانند رفتوآمد دریایی در دریای سرخ را مختل کنند. حملات آنها به کشتیهای تجاری از سال 2023 باعث شد شرکتهای بزرگ کشتیرانی مسیر دریای سرخ و کانال سوئز را کنار بگذارند و کشتیهای خود را از اطراف دماغهی امید نیک در جنوب آفریقا عبور دهند.
این مسیر بهمراتب طولانیتر و گرانتر است و زمان تحویل کالا را افزایش میدهد. تردد در کانال سوئز نیز در سال 2025 نسبت به سال 2023 حدود 52% کاهش یافت و به پایینترین سطح دستکم 50 سال اخیر رسید.
در صورت بسته شدن بابالمندب، نفتکشهای عربستانی که به مقصد آسیا حرکت میکنند ممکن است مجبور شوند ابتدا به سمت شمال حرکت کرده و پس از عبور از مسیرهای دیگر، آفریقا را دور بزنند. تحلیلگران میگویند این تغییر مسیر میتواند تحویل نفت به پالایشگاههای آسیایی را حدود یک ماه به تأخیر بیندازد.
افزایش قیمت نفت، کرایهی حمل و بیمه
حتی اگر حوثیها هیچ کشتیای را هدف قرار ندهند، اعلام محاصره بهتنهایی میتواند شرکتهای کشتیرانی و بیمهگران را محتاطتر کند. شرکتهای بیمه برای پوشش خطر جنگ، حملهی موشکی یا پهپادی حق بیمهی بیشتری دریافت میکنند و حتی یک افزایش کوچک در نرخ بیمه میتواند صدها هزار دلار به هزینه یک سفر دریایی اضافه کند.
اختلال کامل میتواند رقابت پالایشگاهها برای دسترسی به نفت موجود را افزایش دهد و قیمت نفت و فرآوردههایی مانند بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما را بالا ببرد. همچنین مسیر طولانیتر کشتیها به معنای مصرف سوخت بیشتر، کاهش تعداد سفرها و محدود شدن ظرفیت حملونقل جهانی است.
بخش بزرگی از گازوئیل و سوخت هواپیمایی که از آسیا و خاورمیانه به اروپا فرستاده میشود نیز از بابالمندب عبور میکند. بنابراین، پیامدهای اختلال فقط به نفت خام محدود نخواهد بود و میتواند بازار فرآوردههای نفتی را نیز تحت فشار قرار دهد.
ورود جدیتر حوثیها به درگیری
حوثیها در ماههای نخست جنگ ایران در مقایسه با برخی دیگر از گروههای منطقه فعالیت نظامی محدودتری داشتند. آنها چند حملهی موشکی و پهپادی انجام دادند، اما در ابتدا از بازگشت کامل به حملات دریایی گسترده خودداری کردند.
اکنون اعلام محاصرهی دریایی عربستان میتواند نشانهی ورود جدیتر این گروه به درگیری باشد. حوثیها گفتهاند این اقدام را در پاسخ به آنچه محاصرهی یمن از سوی عربستان میدانند، اتخاذ کردهاند. ائتلاف تحت رهبری عربستان نیز تهدید حوثیها را نقض قوانین بینالمللی و نوعی دزدی دریایی دانسته و اعلام کرده برای حفاظت از کشتیهای خود اقدام خواهد کرد.
با این وجود، هنوز مشخص نیست حوثیها توانایی و قصد اجرای یک محاصره کامل را دارند یا تنها بهدنبال افزایش فشار سیاسی و اقتصادی بر عربستان هستند. تفاوت میان اعلام محاصره و اجرای واقعی آن برای بازار انرژی اهمیت زیادی دارد.
تهدید همزمان دو شاهراه نفتی
تنگهی هرمز و بابالمندب هر دو از مهمترین نقاط عبور انرژی در جهان هستند. اختلال در یکی از این مسیرها میتواند از طریق مسیر دیگر تا حدی جبران شود؛ اما ناامن شدن همزمان هر دو، گزینههای جایگزین را بهشدت محدود میکند.
در چنین سناریویی، نفت عربستان و دیگر تولیدکنندگان منطقه با تأخیر و هزینهی بیشتر به بازار میرسد، قیمت بیمه و کرایهی کشتی افزایش مییابد و کشورهای واردکنندهی انرژی با رقابت بیشتری برای دسترسی به محمولههای موجود روبهرو میشوند.
در مجموع، تهدید حوثیها علیه بابالمندب لزوماً به معنای توقف فوری تمام صادرات نفت نیست؛ اما میتواند مسیر جایگزینی را که پس از اختلال هرمز برای بازار جهانی انرژی اهمیت حیاتی پیدا کرده بود، ناامن کند. ادامهی این وضعیت خطر افزایش قیمت نفت، بالا رفتن هزینهی حملونقل و تشدید فشار بر اقتصاد جهانی را بیشتر خواهد کرد.
سلب مسئولیت:
مطالب منتشرشده صرفاً با هدف اطلاعرسانی تهیه شده و فاقد هرگونه وابستگی، جانبداری یا جهتگیری سیاسی و حزبی است و بههیچوجه توصیهای برای خرید، فروش یا نگهداری داراییهای مالی، سهام، ارزهای دیجیتال یا سایر ابزارهای سرمایهگذاری محسوب نمیشود. تصمیمگیری برای سرمایهگذاری بر عهدهی مخاطب است و توصیه میشود پیش از هر اقدامی، تحقیقات کافی انجام داده و در صورت نیاز با مشاور مالی متخصص مشورت کنید.
۰ دیدگاه
در حال آمادهسازی فرم دیدگاه…