همکاری SpaceX و Nvidia برای ساخت دیتاسنترهای هوش مصنوعی در فضا

همکاری SpaceX و Nvidia برای ساخت دیتاسنترهای هوش مصنوعی در مدار زمین

SpaceX همکاری تازه‌ای با Nvidia آغاز کرده است تا بخش پردازشی ماهواره‌ی Starmind AI1 را توسعه دهد؛ پروژه‌ای که هدف آن انتقال بخشی از ظرفیت دیتاسنترهای هوش مصنوعی از زمین به مدار است.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، هر ماهواره‌ی AI1 به سخت‌افزارهای نسل جدید Nvidia، شامل پردازنده‌ی گرافیکی Rubin و پردازنده‌ی مرکزی Vera، مجهز خواهد شد. این ترکیب برای اجرای مدل‌های بزرگ هوش مصنوعی، تحلیل داده‌های فضایی و پردازش حجم بالایی از اطلاعات مستقیماً در مدار طراحی شده است.

ایلان ماسک نیز در گفت‌وگو با سرمایه‌گذاران اعلام کرده SpaceX برای زیرساخت‌های هوش مصنوعی خود به‌صورت انحصاری از پلتفرم‌های Nvidia استفاده خواهد کرد. او معماری Vera Rubin را بهترین سامانه‌ی محاسباتی هوش مصنوعی موجود در بازار توصیف کرده است.

ماهواره‌ی Starmind AI1 چیست؟

Starmind AI1 نخستین نسل از ماهواره‌های پردازشی SpaceX است که قرار است مانند یک دیتاسنتر کوچک در مدار عمل کند.

طبق مشخصات منتشرشده در وب‌سایت SpaceX، این ماهواره دارای صفحات خورشیدی گسترده و توان پردازشی با مصرف متوسط حدود ۱۲۰ کیلووات خواهد بود. توان لحظه‌ای سامانه نیز می‌تواند به حدود ۱۵۰ کیلووات برسد.

برای مقایسه، این میزان مصرف انرژی در محدوده‌ی یک رک کامل از تجهیزات پیشرفته‌ی دیتاسنتری قرار دارد. SpaceX پیش‌تر گفته بود توان محاسباتی نسخه‌ی نخست می‌تواند تقریباً با یک رک Nvidia GB300 برابری کند.

هدف این است که ماهواره به‌جای ارسال تمام داده‌های خام به زمین، بخشی از پردازش را در همان مدار انجام دهد و تنها نتایج یا داده‌های فشرده‌شده را منتقل کند.

Rubin و Vera چه نقشی دارند؟

معماری Vera Rubin نسل جدید زیرساخت هوش مصنوعی Nvidia است. Rubin وظیفه‌ی پردازش‌های سنگین موازی، آموزش مدل‌ها و اجرای استنتاج هوش مصنوعی را بر عهده دارد و Vera نیز پردازنده‌ی مرکزی مرتبط با این پلتفرم است.

Nvidia در مارس ۲۰۲۶ نسخه‌ای از این معماری را با نام Vera Rubin Space Module معرفی کرد که به‌طور مشخص برای فعالیت در محیط‌های فضایی طراحی شده است.

این سامانه به اتصالات پرسرعت میان پردازنده‌ها، معماری یکپارچه‌ی CPU و GPU و قابلیت پردازش آنی داده‌های ماهواره‌ای مجهز است. Nvidia ادعا می‌کند نسخه‌ی فضایی Vera Rubin در برخی وظایف استنتاجی می‌تواند تا ۲۵ برابر توان بیشتری از H100 ارائه کند.

البته این محصول هنوز به‌طور گسترده عرضه نشده و تاریخ دقیق ورود آن به مرحله‌ی تولید انبوه اعلام نشده است.

چرا دیتاسنتر به فضا منتقل می‌شود؟

دیتاسنترهای زمینی هوش مصنوعی با سه محدودیت اصلی روبه‌رو هستند: مصرف عظیم برق، نیاز به خنک‌سازی و کمبود زمین و زیرساخت شبکه.

در مدار زمین، صفحات خورشیدی می‌توانند برای بخش بزرگی از زمان انرژی تولید کنند و گرمای تجهیزات نیز از طریق سامانه‌های تابشی به فضا منتقل شود. علاوه بر این، داده‌هایی که توسط ماهواره‌ها و حسگرهای فضایی تولید می‌شوند، می‌توانند بدون نیاز به انتقال کامل به زمین در همان محل پردازش شوند.

برای مثال، یک ماهواره‌ی تصویربرداری می‌تواند تصاویر خام را در مدار تحلیل کند، آتش‌سوزی، توفان یا حرکت کشتی‌ها را تشخیص دهد و تنها نتیجه‌ی نهایی را برای کاربر زمینی ارسال کند.

در مدل بزرگ‌تر SpaceX، چندین ماهواره‌ی پردازشی می‌توانند از طریق ارتباطات لیزری Starlink با یکدیگر و با ایستگاه‌های زمینی در ارتباط باشند.

آیا دیتاسنترهای زمینی حذف می‌شوند؟

خیر. دست‌کم در آینده‌ی نزدیک، این پروژه جایگزین کامل دیتاسنترهای زمینی نخواهد شد.

آموزش مدل‌های بسیار بزرگ هوش مصنوعی به حجم عظیمی از سخت‌افزار، حافظه، ذخیره‌سازی و ارتباطات پرسرعت نیاز دارد. انتقال چنین زیرساختی به فضا بسیار پرهزینه و پیچیده است.

سامانه‌های فضایی همچنین با محدودیت‌هایی مانند تشعشعات کیهانی، خرابی قطعات، دشواری تعمیر، تأخیر ارتباطی، وزن تجهیزات و هزینه‌ی پرتاب روبه‌رو هستند.

به همین دلیل، نخستین کاربردهای عملی احتمالاً شامل پردازش داده‌های ماهواره‌ای، اجرای استنتاج مدل‌ها، وظایف دفاعی و علمی و پردازش‌های تخصصی خواهد بود؛ نه انتقال کامل آموزش مدل‌های بزرگ از زمین به مدار.

نقش Starlink در این پروژه چیست؟

یکی از مزیت‌های اصلی SpaceX، در اختیارداشتن شبکه‌ی گسترده‌ی Starlink و فناوری ارتباطات لیزری میان ماهواره‌هاست.

ماهواره‌های Starmind می‌توانند از این زیرساخت برای انتقال داده با پهنای باند بالا استفاده کنند. در این مدل، داده ممکن است از یک ماهواره‌ی تصویربرداری به یک ماهواره‌ی پردازشی منتقل شود، در آنجا تحلیل شود و سپس نتیجه از طریق Starlink به زمین برسد.

این موضوع می‌تواند نیاز به ارسال حجم بزرگی از داده‌های خام را کاهش دهد و سرعت تصمیم‌گیری را در کاربردهایی مانند هواشناسی، نظارت بر بلایای طبیعی، ارتباطات نظامی و ناوبری افزایش دهد.

زمان آغاز پروژه

SpaceX هنوز ماهواره‌ی Starmind AI1 را به مدار ارسال نکرده است.

طبق گزارش رویترز، این شرکت قصد دارد نخستین مأموریت‌های آزمایشی محاسبات هوش مصنوعی در مدار را تا اواخر سال ۲۰۲۷ انجام دهد. این آزمایش‌ها برای بررسی تولید انرژی، خنک‌سازی، مقاومت تجهیزات، ارتباطات لیزری و عملکرد پردازنده‌ها در شرایط واقعی فضا طراحی خواهند شد.

در اسناد قبلی SpaceX، سال ۲۰۲۸ به‌عنوان نخستین زمان احتمالی آغاز استقرار تجاری مطرح شده بود. بااین‌حال، اجرای پروژه به پیشرفت Starship و کاهش هزینه‌ی انتقال سخت‌افزارهای سنگین به مدار وابسته است.

چالش اصلی؛ هزینه و تعمیر تجهیزات

ارسال دیتاسنتر به فضا تنها زمانی اقتصادی خواهد بود که هزینه‌ی پرتاب به‌شدت کاهش پیدا کند.

پردازنده‌های هوش مصنوعی، تجهیزات برق، صفحات خورشیدی، حافظه، سامانه‌های ارتباطی و تجهیزات دفع گرما وزن بالایی دارند. اگر Starship نتواند پرتاب‌های پرتعداد، ارزان و کاملاً قابل‌استفاده‌ی مجدد انجام دهد، ساخت شبکه‌ای بزرگ از دیتاسنترهای مداری دشوار خواهد بود.

مشکل دیگر، تعمیر و ارتقای سخت‌افزار است. پردازنده‌های دیتاسنتری روی زمین هر چند سال یک‌بار جایگزین می‌شوند، اما تعویض تجهیزات داخل یک ماهواره پیچیده‌تر و پرهزینه‌تر است.

همچنین تشعشعات فضایی می‌توانند باعث خطاهای محاسباتی یا آسیب دائمی به تراشه‌ها شوند و تجهیزات باید برای چنین شرایطی مقاوم‌سازی شوند.

ورود Nvidia به بازار پردازش فضایی

همکاری با SpaceX بخشی از برنامه‌ی بزرگ‌تر Nvidia برای گسترش پردازش هوش مصنوعی در فضاست.

این شرکت پیش‌تر با مجموعه‌هایی مانند Axiom Space، Planet Labs، Kepler Communications و Starcloud همکاری کرده و سخت‌افزارهایی برای پردازش داده، ناوبری خودکار و اجرای مدل‌های هوش مصنوعی در ماهواره‌ها ارائه داده است.

همکاری با SpaceX می‌تواند این فعالیت را از پروژه‌های کوچک و تخصصی به شبکه‌ای در مقیاس دیتاسنترهای بزرگ منتقل کند.

بااین‌حال، Starmind هنوز پروژه‌ای در مرحله‌ی توسعه است. موفقیت آن به عملکرد Starship، دوام سخت‌افزارهای Nvidia در فضا، هزینه‌ی انرژی و ارتباطات و امکان رقابت اقتصادی با دیتاسنترهای زمینی وابسته خواهد بود.

در نتیجه، همکاری SpaceX و Nvidia گامی جدی به سمت پردازش هوش مصنوعی در مدار است، اما فاصله‌ی قابل‌توجهی تا تبدیل‌شدن آن به جایگزینی برای زیرساخت‌های زمینی وجود دارد.

سلب مسئولیت:
مطالب منتشرشده صرفاً با هدف اطلاع‌رسانی تهیه شده و فاقد هرگونه وابستگی، جانبداری یا جهت‌گیری سیاسی و حزبی است و به‌هیچ‌وجه توصیه‌ای برای خرید، فروش یا نگهداری دارایی‌های مالی، سهام، ارزهای دیجیتال یا سایر ابزارهای سرمایه‌گذاری محسوب نمی‌شود. تصمیم‌گیری برای سرمایه‌گذاری بر عهده‌ی مخاطب است و توصیه می‌شود پیش از هر اقدامی، تحقیقات کافی انجام داده و در صورت نیاز با مشاور مالی متخصص مشورت کنید.