مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، اعلام کرده توافق تهران و مسقط دربارهی ترتیبات جدید عبور کشتیها از تنگه هرمز روز دوشنبه 23 شهریور 1405، برابر با 14 سپتامبر 2026، امضا خواهد شد. به گفتهی او، این توافق در حضور وزرای خارجه کشورهای عربی حاشیهی خلیج فارس ارائه و پس از امضا به سازمان بینالمللی دریانوردی یا IMO اعلام میشود.
فهرست مطالب
توافق تنگه هرمز دقیقاً چیست؟
ایران و عمان طی ماههای گذشته دربارهی ایجاد یک چارچوب مشترک برای عبور ایمن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز مذاکره کردهاند. هر دو کشور در دو سوی این آبراه قرار دارند و بخشهایی از مسیرهای دریایی آن در آبهای سرزمینی ایران و عمان قرار میگیرد.
در بیانیهی مشترکی که پیشتر از سوی تهران و مسقط منتشر شد، دو طرف از یک چارچوب مرحلهای برای ایجاد کریدور موقت مشترک کشتیرانی و همچنین اجرای پروژهی مشترک پاکسازی مینها صحبت کرده بودند.
هدف این طرح، ایجاد مسیری مشخص برای تردد کشتیهای تجاری و کاهش خطر برخوردهای نظامی، مینها و حملات دریایی در منطقه است. مذاکرات دربارهی یک مسیر دائمی و نحوهی مدیریت بلندمدت تنگه هرمز نیز قرار است بعد از اجرای مرحلهی موقت ادامه پیدا کند.
مسیر جدید کشتیرانی چگونه کار میکند؟
براساس توضیحاتی که مقامهای ایرانی طی هفتههای گذشته ارائه کردهاند، طرح موقت قرار است مسیر ورود و خروج شناورها را نسبت به الگوی قبل از جنگ تغییر دهد.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه ایران، پیشتر گفته بود طبق چارچوب مورد بحث، مسیر ورود کشتیها به خلیج فارس از آبهای ایران عبور میکند و مسیر خروج عمدتاً از سمت عمان خواهد بود. او این ساختار را به یک «اتوبان رفتوبرگشت» تشبیه کرده بود.
این مسیر فعلاً دائمی نیست. تهران و مسقط قرار است پس از اجرای طرح اولیه، مذاکرات فنی خود را برای طراحی یک نظام دائمی ترافیک دریایی در تنگه هرمز ادامه دهند.
در این مذاکرات موضوعاتی مانند تبادل اطلاعات، کنترل ترافیک دریایی، خدمات امنیتی و دریانوردی و نحوهی هماهنگی میان دو کشور نیز مطرح شدهاند.
دوشنبه چه اتفاقی قرار است بیفتد؟
پزشکیان در گفتوگو با شبکهی India Today گفته روز دوشنبه وزرای خارجه کشورهای عربی حاشیهی خلیج فارس گرد هم میآیند و توافق ایران و عمان دربارهی مسیر مشترک تنگه هرمز در حضور آنها امضا خواهد شد.
وزارت خارجه ایران نیز برگزاری نشست منطقهای روز دوشنبه را تأیید کرده و گفته موضوع مسیرهای امن برای دریانوردی تجاری یکی از محورهای اصلی گفتوگو خواهد بود. انتظار میرود ایران، عمان، عراق و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در این رایزنیها حضور داشته باشند.
در مورد محل دقیق نشست، گزارشها کاملاً یکسان نیستند. منابع ایرانی به نقل از پزشکیان از مسقط نام بردهاند، در حالی که فایننشال تایمز پیشتر گزارش داده بود نشست در شهر صلاله عمان برگزار میشود. بنابراین محل نهایی نشست بهتر است پس از اعلام رسمی عمان یا وزارت خارجه ایران قطعی تلقی شود.
توافق ایران و عمان چرا به IMO اعلام میشود؟
سازمان بینالمللی دریانوردی یا IMO نهاد تخصصی سازمان ملل در حوزهی ایمنی و مقررات کشتیرانی بینالمللی است. هرگونه تغییر رسمی در نظامهای جداسازی ترافیک یا مسیرهای شناختهشدهی کشتیرانی میتواند نیازمند اطلاعرسانی و بررسی در چارچوب مقررات این سازمان باشد.
IMO پیشتر گفته بود در برخی از مذاکرات مربوط به مسیرهای جدید تنگه هرمز مستقیماً مشارکت نداشته و هر طرح جدید برای تغییر سامانهی ترافیک دریایی باید به این سازمان ارائه شود تا کشورهای عضو آن را بررسی کنند.
به همین دلیل، اعلام توافق به IMO اهمیت فنی دارد. این مرحله میتواند زمینه را برای هماهنگی با شرکتهای کشتیرانی، دولتهای ساحلی و سایر استفادهکنندگان بینالمللی از مسیر فراهم کند.
آیا تنگه هرمز بعد از امضای توافق باز میشود؟
نه لزوماً. یکی از مهمترین نکات در اظهارات مقامهای ایرانی این است که توافق با عمان و بازگشایی کامل تنگه هرمز دو موضوع کاملاً یکسان نیستند.
پزشکیان در گفتوگوی جدید خود گفته مسیر تنگه زمانی باز خواهد شد که آمریکا «دست از محاصره و تجاوز» علیه ایران بردارد. وزارت خارجه ایران نیز پیشتر تأکید کرده بود تا زمانی که محاصرهی دریایی و محدودیت علیه تجارت ایران ادامه داشته باشد، نمیتوان از بازگشت کامل امنیت کشتیرانی صحبت کرد.
بنابراین امضای توافق دوشنبه در درجهی اول چارچوب مورد توافق ایران و عمان برای مسیر دریایی را مشخص میکند. عملیاتیشدن کامل آن و بازگشت گستردهی کشتیها میتواند همچنان به تحولات نظامی و مذاکرات ایران و آمریکا وابسته باشد.
چرا توافق درباره تنگه هرمز اهمیت جهانی دارد؟
تنگه هرمز یکی از مهمترین مسیرهای کشتیرانی و انرژی جهان است. اختلال در عبور نفتکشها طی ماههای گذشته باعث افزایش هزینهی حملونقل، بیمهی کشتیها و نگرانی دربارهی عرضهی نفت شده است.
رویترز گزارش کرده هزینهی حمل نفت با نفتکشهای VLCC از خلیج عمان به چین به رکورد جدیدی رسیده و تنشهای منطقهای تعداد کشتیهای آماده برای فعالیت در خلیج فارس را کاهش داده است.
در همین حال، فایننشال تایمز گزارش داده آمریکا نیز شیوهی حفاظت نظامی از نفتکشهای عبوری از منطقه را تغییر داده و پوشش هوایی را به بازههای زمانی مشخص محدود کرده است.
اگر توافق ایران و عمان بتواند یک مسیر قابل پیشبینیتر و امنتر برای تردد تجاری ایجاد کند، ریسک حملونقل و هزینههای بیمه ممکن است کاهش یابد. با این حال، تا زمانی که درگیری نظامی و محاصره ادامه داشته باشد، امضای یک توافق فنی بهتنهایی تضمینکنندهی بازگشت شرایط عادی نیست.
توافق نزدیک است؛ اما بازگشایی کامل هنوز مشروط باقی مانده
آنچه در حال حاضر مشخص است این است که ایران و عمان پس از بیش از 2 ماه مذاکره به مرحلهای رسیدهاند که پزشکیان از امضای توافق مسیر مشترک تنگه هرمز در روز دوشنبه خبر داده است. این توافق قرار است در حضور وزرای خارجه کشورهای منطقه ارائه و سپس به IMO اعلام شود.
در عین حال، جزئیات نهایی دربارهی محل دقیق نشست، نقطههای جغرافیایی مسیر، نحوهی اجرای امنیت دریایی و زمان شروع عملی تردد هنوز بهطور کامل منتشر نشدهاند.
مهمتر از همه، تهران امضای توافق با عمان را معادل بازگشایی فوری تنگه هرمز نمیداند. پزشکیان همچنان توقف محاصره و حملات آمریکا را شرط بازشدن کامل مسیر عنوان کرده است. به همین دلیل، روز دوشنبه میتواند گام مهمی در دیپلماسی دریایی منطقه باشد، اما نتیجهی عملی آن به اتفاقات بعد از امضا وابسته خواهد بود.
۰ دیدگاه
در حال آمادهسازی فرم دیدگاه…