چرا کیم جونگ اون می‌خواهد مردم کره شمالی بیشتر تفریح کنند؟

در نگاه اول شاید ماجرا فقط شبیه تلاش دولت برای بهترکردن زندگی مردم باشد، اما پشت این تغییر یک هدف اقتصادی مهم هم قرار دارد. دولت کیم جونگ اون می‌خواهد بخشی از پولی را که مردم طی سال‌ها در بازارهای غیررسمی جمع کرده‌اند، وارد فروشگاه‌ها، مراکز تفریحی و خدماتی کند که خودش روی آن‌ها کنترل بیشتری دارد.

به گزارش رویترز، آمار تجارت با چین هم نشان می‌دهد الگوی مصرف در حال تغییر است. واردات تجهیزات ماساژ طی حدود یک دهه نزدیک به 40 برابر شده و واردات تردمیل بیش از 600% رشد کرده است. در کنار آن، کالاهایی مثل پیانو، ساعت و تجهیزات شهربازی هم بیشتر از قبل وارد کشور می‌شوند.

چه چیزی در کره شمالی تغییر کرده است؟

اگر چند سال قبل درباره‌ی کره شمالی صحبت می‌کردیم، احتمالاً اولین چیزهایی که به ذهن می‌رسید کمبود کالا، جیره‌بندی و تحریم بود. حالا دست‌کم در بخشی از پیونگ‌یانگ و چند منطقه‌ی دیگر، تصویر متفاوت‌تری در حال شکل‌گرفتن است.

در مراکز خرید جدید، مردم می‌توانند قهوه بخورند، لوازم خانگی ببینند، به استخر بروند یا از سالن‌های بازی استفاده کنند. رسانه‌های دولتی هم بیشتر از گذشته از پروژه‌های گردشگری، هتل‌ها، مراکز تفریحی و امکانات فرهنگی حرف می‌زنند.

این تغییر فقط ظاهری نیست. برآورد بانک مرکزی کره جنوبی نشان می‌دهد اقتصاد کره شمالی در سال 2025 حدود 3.5% رشد کرده؛ سومین سال پیاپی که رشد اقتصادی این کشور بالاتر از 3% بوده است.

به بیان ساده، در بخش‌هایی از اقتصاد پول بیشتری در گردش است و حالا حکومت می‌خواهد برای خرج‌شدن این پول هم مسیرهای تازه‌ای ایجاد کند.

چرا کیم جونگ اون مردم را به خرج‌کردن تشویق می‌کند؟

این بخش، اصل ماجراست. ساخت یک پارک آبی یا مرکز خرید فقط به معنی ایجاد سرگرمی نیست. وقتی مردم پولشان را در یک مرکز رسمی خرج می‌کنند، آن پول دوباره وارد شبکه‌ای می‌شود که دولت روی آن نظارت دارد.

در کره شمالی طی سال‌ها بازارهایی شکل گرفته‌اند که کاملاً در اختیار دولت نیستند. مردم در این بازارها مواد غذایی، لباس و کالاهای دیگر خریدوفروش می‌کنند و بعضی از آن‌ها از همین راه سرمایه‌ی قابل‌توجهی جمع کرده‌اند.

حالا دولت به‌جای اینکه فقط با این بازارها مقابله کند، یک راه متفاوت را امتحان می‌کند: ساخت گزینه‌های رسمی جذاب‌تر برای خرج‌کردن پول.

این سیاست چند نتیجه‌ی احتمالی برای حکومت دارد:

• پول بیشتری وارد فروشگاه‌ها و خدمات رسمی می‌شود.
• تقاضای داخلی می‌تواند به رشد اقتصاد کمک کند.
• قدرت بازارهای غیررسمی کمتر می‌شود.
• دولت دید دقیق‌تری نسبت به گردش پول پیدا می‌کند.
• طبقه‌ای که پول دارد اما جای زیادی برای خرج‌کردن ندارد، گزینه‌های بیشتری پیدا می‌کند.

در واقع، اگر مردم قرار است پول داشته باشند، حکومت ترجیح می‌دهد این پول در جایی خرج شود که خودش بتواند جریان آن را ببیند و مدیریت کند.

طبقه‌ی متوسط کره شمالی از کجا آمده است؟

بعد از قحطی شدید دهه‌ی 1990، سیستم دولتی دیگر نمی‌توانست همه‌ی نیازهای روزمره‌ی مردم را تأمین کند. همین باعث شد بازارهای نیمه‌رسمی گسترش پیدا کنند و بسیاری از مردم برای درآمد و حتی تهیه‌ی مواد غذایی، به تجارت شخصی روی بیاورند.

با گذشت زمان، بخشی از این افراد توانستند پول بیشتری پس‌انداز کنند. رودیگر فرانک، استاد اقتصاد و جامعه‌ی شرق آسیا در دانشگاه وین، اندازه‌ی این طبقه‌ی متوسط را در کره شمالی حدود 8 میلیون نفر (از جمعیت حدود 26 میلیون نفری) برآورد کرده است.

اینجا حکومت با یک مسئله‌ی تازه روبه‌رو می‌شود: اگر میلیون‌ها نفر پس‌انداز داشته باشند ولی گزینه‌های محدودی برای خرج‌کردن پیدا کنند، پول آن‌ها ممکن است به سمت کالاهای ضروری مثل برنج برود و باعث فشار روی قیمت‌ها شود.

بازکردن رستوران، مرکز خرید و مجموعه‌ی گردشگری یک راه برای هدایت این پول به بخش‌های دیگری از اقتصاد است.

کره شمالی چه مراکز تفریحی تازه‌ای ساخته است؟

نماد اصلی سیاست جدید، منطقه‌ی گردشگری ساحلی Wonsan Kalma است؛ مجموعه‌ای بزرگ در ساحل شرقی کره شمالی که در تابستان 2025 افتتاح شد.

طبق اطلاعات سفارت چین در پیونگ‌یانگ، این مجموعه فقط در نیمه‌ی دوم سال 2025 بیش از 300 هزار بازدیدکننده‌ی داخلی داشته است.

اما Wonsan Kalma تنها پروژه نیست. در نقاط مختلف کشور طرح‌های دیگری هم ساخته شده یا در حال ساخت هستند:

• 5 هتل لوکس در Samjiyon؛
• یک پیست اسکی جدید در همان منطقه؛
• پارک آبی و باشگاه سوارکاری در شمال‌شرق کشور؛
• سونا، استخر، سالن بازی و مراکز ورزشی در Rason؛
• مجموعه‌های منطقه‌ای شامل رستوران، کتابخانه و سینما.

بر اساس گزارش رسانه‌های دولتی، دست‌کم 24 مجموعه‌ی تفریحی منطقه‌ای در سراسر کشور تکمیل شده یا در حال ساخت است.

حتی نوع پوشش رسانه‌ای هم تغییر کرده است. بررسی بیش از 1,200 گزارش رسانه‌های دولتی نشان می‌دهد از سال 2022 به بعد اشاره به گردشگری، تفریح و زندگی فرهنگی بیشتر شده است.

کالاهای لوکس چطور وارد کره شمالی می‌شوند؟

در بعضی مراکز خرید پیونگ‌یانگ لوگوی برندهایی مثل Rolex، Omega، Herbelin و Huawei دیده شده است. اما اینجا باید یک نکته‌ی مهم را در نظر گرفت: وجود لوگوی یک برند در فروشگاه به معنی فعالیت رسمی آن شرکت در کره شمالی نیست.

برای مثال، Omega و Herbelin گفته‌اند هیچ فروشنده یا توزیع‌کننده‌ی رسمی در این کشور ندارند. Rolex و Huawei هم درباره‌ی این موضوع اظهارنظر نکرده‌اند.

این موضوع از آن جهت مهم است که کره شمالی همچنان تحت تحریم‌های سنگین سازمان ملل قرار دارد و بخشی از این محدودیت‌ها شامل کالاهای لوکس هم می‌شود.

با این حال، آمار گمرک چین نشان می‌دهد واردات کالاهای مصرفی و تفریحی رشد کرده است. فقط بین ژانویه‌ی 2025 تا ژوئیه‌ی 2026، بیش از 3 تن ماشین برقی کوبنده از چین به کره شمالی صادر شده است.

در کنار آن، پیانو، ساعت، چرخ‌وفلک، ترن هوایی و سرسره‌ی آبی هم جزو کالاهایی هستند که وارداتشان افزایش پیدا کرده است.

پرداخت دیجیتال چه نقشی در این سیاست دارد؟

تغییر فقط در چیزهایی که مردم می‌خرند دیده نمی‌شود؛ روش پرداخت هم در حال تغییر است.

تصاویر منتشرشده از کره شمالی نشان می‌دهند مردم از اپلیکیشن‌های پرداخت موبایلی استفاده می‌کنند که از نظر ظاهر و کارکرد به سرویس‌هایی مثل Alipay در چین شباهت دارند.

یکی از افرادی که اخیراً از پیونگ‌یانگ بازدید کرده، گفته پرداخت موبایلی برای تقریباً هر چیزی که قابل فروش بوده استفاده می‌شده است.

برای مصرف‌کننده، این یعنی پرداخت سریع‌تر و راحت‌تر. اما از نگاه دولت یک مزیت دیگر هم وجود دارد: پول دیجیتال بسیار راحت‌تر از پول نقد قابل ردیابی است.

در سال 2023 نیز قانونی در پیونگ‌یانگ تصویب شد که بانک‌ها و فروشگاه‌ها را موظف می‌کرد پرداخت الکترونیکی را بپذیرند.

بنابراین هرچه سهم پرداخت دیجیتال بیشتر شود، دولت هم تصویر روشن‌تری از اینکه پول کجا و چگونه خرج می‌شود خواهد داشت.

دولت چرا به‌دنبال محدودکردن بازارهای غیررسمی است؟

بازارهای غیررسمی در کره شمالی فقط محل خریدوفروش نیستند؛ آن‌ها نتیجه‌ی دوره‌ای هستند که سیستم رسمی دولت نتوانست نیاز مردم را تأمین کند.

در دهه‌ی 1990 و در جریان قحطی شدید، مردم مجبور شدند برای تهیه‌ی غذا و درآمد، خودشان وارد تجارت شوند. همین بازارها بعدها به بخش مهمی از زندگی اقتصادی کشور تبدیل شدند.

دولت در دوره‌های مختلف تلاش کرد آن‌ها را محدود کند، اما نمی‌توانست به‌طور کامل جایگزینشان شود. مردم به این بازارها نیاز داشتند.

حالا راهبرد ظاهراً هوشمندانه‌تر شده است: به‌جای بستن کامل بازار خصوصی، دولت سعی می‌کند رقیب رسمی برای آن بسازد.

اگر مردم بتوانند کالا، غذا و سرگرمی موردنظرشان را از کانال‌های رسمی تهیه کنند، سهم بیشتری از پول آن‌ها به شبکه‌ای برمی‌گردد که حکومت بر آن کنترل دارد.

پول این رونق از کجا می‌آید؟

این یکی از مهم‌ترین سؤال‌هاست، چون کره شمالی همچنان با تحریم‌های گسترده‌ی بین‌المللی روبه‌روست.

پژوهشگران کره جنوبی چند منبع درآمد مهم را برای سال‌های اخیر مطرح کرده‌اند:

• سرقت ارزهای دیجیتال توسط گروه‌های هکری مرتبط با حکومت؛
• همکاری نظامی با روسیه در جنگ اوکراین؛
• صادرات زغال‌سنگ و دیگر مواد معدنی؛
• رشد دوباره‌ی تجارت با چین.

آمریکا، مقامات چند کشور و کارشناسان امنیت سایبری بارها گروه‌های هکری وابسته به کره شمالی را به سرقت‌های بزرگ کریپتویی مرتبط دانسته‌اند.

در کنار آن، Institute for National Security Strategy در سئول برآورد کرده که کره شمالی از اوت 2023 تا دسامبر 2025 ممکن است تا 14.4 میلیارد دلار از مشارکتش در جنگ روسیه و اوکراین درآمد به دست آورده باشد.

البته این رقم یک برآورد پژوهشی است، نه عدد رسمی اعلام‌شده از سوی دولت کره شمالی.

آیا همه‌ی مردم از این تغییر بهره می‌برند؟

نه. این همان بخشی است که ممکن است پشت تصاویر هتل‌های جدید و مراکز خرید دیده نشود.

بخش بزرگی از امکانات تازه در پیونگ‌یانگ یا مناطق خاص گردشگری قرار دارند و همه‌ی مردم توانایی استفاده از آن‌ها را ندارند.

فردی که تا سال گذشته به‌عنوان راننده در پیونگ‌یانگ کار می‌کرد و بعداً به کره جنوبی رفته، گفته:

افرادی مثل من دسترسی زیادی به رستوران‌ها و مراکز تفریحی جدید نداشتند. با وجود گسترش تلفن همراه، بخشی از مردم همچنان به دولت اعتماد ندارند و پول نقد را به پرداخت دیجیتال ترجیح می‌دهند.

این سیاست در نهایت چه معنایی دارد؟

پشت این تغییر، یک سیاست اقتصادی مشخص دیده می‌شود: دولت می‌خواهد به مردمی که پول بیشتری در اختیار دارند، فرصت خرج‌کردن بدهد؛ اما ترجیحاً در فضایی که خودش بتواند آن را مدیریت کند.

این سیاست می‌تواند هم‌زمان چند نتیجه داشته باشد: درآمد بیشتر برای اقتصاد رسمی، کاهش فشار روی قیمت کالاهای ضروری، رضایت بیشتر بخشی از طبقه‌ی متوسط و کنترل بیشتر دولت بر جریان پول.

اما این به معنی حل‌شدن مشکلات ساختاری اقتصاد کره شمالی نیست. امکانات تازه هنوز به شکل برابر در اختیار همه قرار ندارند و بسیاری از مردم همچنان خارج از این دایره‌ی مصرف قرار دارند.

به همین دلیل شاید بهترین جمع‌بندی همان جمله‌ی رودیگر فرانک باشد:

افزایش مصرف مردم می‌تواند برای حکومت زمان بخرد، اما نمی‌تواند برای همیشه وفاداری بخرد.

سلب مسئولیت:
مطالب منتشرشده صرفاً با هدف اطلاع‌رسانی تهیه شده و فاقد هرگونه وابستگی، جانبداری یا جهت‌گیری سیاسی و حزبی است و به‌هیچ‌وجه توصیه‌ای برای خرید، فروش یا نگهداری دارایی‌های مالی، سهام، ارزهای دیجیتال یا سایر ابزارهای سرمایه‌گذاری محسوب نمی‌شود. تصمیم‌گیری برای سرمایه‌گذاری بر عهده‌ی مخاطب است و توصیه می‌شود پیش از هر اقدامی، تحقیقات کافی انجام داده و در صورت نیاز با مشاور مالی متخصص مشورت کنید.