جنگ ایران فقط بازار نفت و گاز را تحت تأثیر قرار نداد، بلکه زنجیرهی جهانی تولید کود شیمیایی و در نتیجه امنیت غذایی جهان را نیز با تهدید جدی روبهرو کرد. طبق گزارش رویترز، اختلال در صادرات گاز طبیعی و کودهای نیتروژنی از کشورهای خلیج فارس باعث جهش قیمت کود، توقف فعالیت برخی کارخانهها و نگرانی کشاورزان در نقاط مختلف جهان شد.
کشاورزی مدرن به میزان زیادی به کودهای نیتروژنی وابسته است. نیتروژن حدود ۷۸ درصد جو زمین را تشکیل میدهد، اما گیاهان نمیتوانند گاز نیتروژن موجود در هوا را بهطور مستقیم جذب کنند. در فرایندی به نام «هابر-بوش»، نیتروژن هوا با استفاده از فشار، حرارت و هیدروژن بهدستآمده از گاز طبیعی به آمونیاک تبدیل میشود. آمونیاک نیز مادهی اولیهی تولید کودهایی مانند اوره است.
این فناوری در قرن بیستم نقش مهمی در افزایش تولید مواد غذایی داشت و به رشد بازدهی محصولاتی مانند گندم، ذرت و برنج کمک کرد. برآورد میشود کودهای نیتروژنی امروز بهطور مستقیم یا غیرمستقیم غذای حدود ۳.۵ تا ۴ میلیارد نفر را تأمین کنند؛ یعنی تقریباً نیمی از جمعیت جهان.
انقلاب سبز و وابستگی کشاورزی به کود
در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، مجموعهای از فناوریها شامل اصلاح بذر، استفاده از سموم، مکانیزه شدن کشاورزی و مصرف بیشتر کود شیمیایی، دورهای را به وجود آورد که به «انقلاب سبز» معروف شد. این تحول باعث افزایش چشمگیر تولید محصولات کشاورزی شد و طبق گزارش، بیش از یک میلیارد نفر را بهویژه در شبهقارهی هند و مکزیک از خطر گرسنگی نجات داد.
متوسط عملکرد محصولات کشاورزی در هر هکتار از حدود ۱,۳۳۶ کیلوگرم در سال ۱۹۶۰ به حدود ۴,۴۹۰ کیلوگرم در سال ۲۰۲۳ رسید. این افزایش بیش از سهبرابری در حالی اتفاق افتاد که کل زمینهای کشاورزی جهان فقط حدود ۱۴ درصد بیشتر شد.
به بیان ساده، جهان توانست بدون تبدیل بخش بزرگی از جنگلها و زیستگاههای طبیعی به زمین کشاورزی، غذای جمعیت بسیار بیشتری را تأمین کند. اما این موفقیت باعث شد کشاورزی جهانی به کودهای شیمیایی، گاز طبیعی و زنجیرههای تأمین بینالمللی وابستهتر شود.
اختلال جنگ در عرضهی گاز و کود
با آغاز جنگ ایران، حدود ۱۷ درصد از عرضهی گاز طبیعی جهان و بیش از ۳۰ درصد از عرضهی جهانی کودهای نیتروژنی با اختلال روبهرو شد. علاوه بر این، تقریباً نیمی از گوگرد صادراتی جهان در خلیج فارس گرفتار شد. گوگرد مادهی مهمی برای تولید برخی انواع کودهای شیمیایی است.
صدها کشتی در آبهای خلیج فارس متوقف شدند و به دلیل خطر حملات در تنگهی هرمز نتوانستند مسیر خود را ادامه دهند. برخی تأسیسات گاز طبیعی تعطیل شدند، کارخانههای تولید کود فعالیت خود را متوقف کردند و تعدادی از مراکز تولیدی نیز بر اثر حملات موشکی و پهپادی آسیب دیدند.
رویترز گزارش داده حتی در صورت باز ماندن تنگهی هرمز، بازگشت بخشی از ظرفیت تولید گاز و کود به سطح پیش از جنگ ممکن است ماهها یا حتی سالها زمان ببرد. این مسئله نشان میدهد تأثیر جنگ بر کشاورزی و تولید مواد غذایی فقط کوتاهمدت نیست.
چرا گاز طبیعی برای تولید کود مهم است؟
برای تولید کود اوره، ابتدا هیدروژن از گاز طبیعی جدا میشود. سپس این هیدروژن با نیتروژن موجود در هوا ترکیب شده و آمونیاک تولید میشود. در مرحلهی بعد، آمونیاک با دیاکسیدکربن ترکیب میشود تا اوره به دست آید.
اوره یکی از پرمصرفترین کودهای نیتروژنی جهان است. به همین دلیل، افزایش قیمت گاز طبیعی یا توقف کارخانههای گاز و آمونیاک مستقیماً هزینهی تولید کود را بالا میبرد. زمانی که عرضهی گاز محدود میشود، تولید کود نیز کاهش پیدا میکند و قیمت آن در بازار جهانی افزایش مییابد.
جهش قیمت کود در فصل کاشت
قیمت کود اوره درست زمانی افزایش یافت که فصل کاشت در کشورهایی مانند هند، آمریکا، استرالیا و برزیل آغاز شده بود. این همزمانی فشار زیادی بر کشاورزان وارد کرد، زیرا آنها در دورهای که بیشترین نیاز را به کود داشتند، مجبور شدند آن را با قیمت بسیار بالاتری تهیه کنند.
قیمت قراردادهای آتی اورهی دانهای در خلیج آمریکا در جریان جنگ ایران و آمریکا تا حدود ۷۰۰ دلار در هر تن متریک افزایش یافت. اگرچه قیمتها پس از پایان بخشی از فصل کاشت و مطرح شدن احتمال توافق کاهش پیدا کرد، اما بسیاری از کشاورزان پیش از این کاهش، کود موردنیاز خود را با قیمت بالا خریداری کرده بودند.
کاهش مصرف کود میتواند باعث افت بازدهی محصولات شود. یعنی یک مزرعه از همان میزان زمین، محصول کمتری تولید خواهد کرد. این موضوع در کشورهایی که با کمبود غذا یا فقر گسترده روبهرو هستند، میتواند پیامدهای شدیدتری داشته باشد.
هند بخش بزرگی از کود بازار را خرید
هند به دلیل جمعیت بسیار زیاد، شمار بالای کشاورزان و نیاز گستردهی شهروندان به مواد غذایی، مقدار زیادی کود اوره را با قیمتهای بالا خریداری کرد. این خرید گسترده بخشی از موجودی بازار جهانی را جذب کرد و باعث شد کشورهای دیگر برای دسترسی به حجم کمتری از کود با یکدیگر رقابت کنند.
کشورهایی مانند استرالیا، تایلند و هند بیش از دیگران تحت تأثیر قرار گرفتند، زیرا بخش قابلتوجهی از واردات کود آنها از کشورهای خلیج فارس تأمین میشود. در استرالیا، برخی کشاورزان ممکن است سطح زیر کشت گندم را کاهش دهند، زیرا قیمت فعلی گندم برای پوشش هزینهی بالای کود کافی نیست.
در بخشهایی از آفریقا، مشکل فقط گرانی نبود و برخی کشاورزان اصلاً نتوانستند کود موردنیاز خود را پیدا کنند. در برزیل نیز که بیشتر کود مصرفی خود را وارد میکند، کشاورزان میان دو انتخاب دشوار قرار گرفتند: خرید کود گران و افزایش فشار مالی، یا مصرف کمتر کود و برداشت محصول کمتر.
افزایش قیمت جهانی مواد غذایی
اختلال در عرضهی کود و انرژی به افزایش قیمت جهانی مواد غذایی نیز منجر شد. شاخص قیمت مواد غذایی سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد یا FAO پس از آغاز جنگ ایران و آمریکا افزایش یافت.
شاخص قیمت مواد غذایی FAO تغییرات ماهانهی قیمت بینالمللی پنج گروه اصلی شامل غلات، روغنهای گیاهی، لبنیات، گوشت و شکر را اندازهگیری میکند. افزایش این شاخص نشان میدهد مواد غذایی پایه در بازار جهانی گرانتر شدهاند.
هزینهی کود تنها یکی از عوامل افزایش قیمت مواد غذایی است. افزایش قیمت انرژی، حملونقل دریایی و بیمهی کشتیها نیز هزینهی تولید و جابهجایی محصولات کشاورزی را بیشتر میکند. این هزینهها در نهایت میتوانند به مصرفکننده منتقل شوند.
خطر همزمان جنگ و النینو
در کنار اختلال ناشی از جنگ، الگوی آبوهوایی النینو نیز میتواند شرایط را دشوارتر کند. النینو به تغییر دورهای دمای آبهای اقیانوس آرام گفته میشود که میتواند الگوی بارندگی و دما را در نقاط مختلف جهان تغییر دهد.
در سالهای النینو، هند معمولاً بارندگی کمتر از حد متوسط را تجربه کرده است. کاهش بارندگی میتواند باعث خشکسالی، آسیب به محصولات و کاهش تولید غذا شود. در گذشته، چنین شرایطی برخی دولتها را وادار کرده صادرات مواد غذایی اصلی را محدود کنند تا نیاز داخلی خود را تأمین کنند.
ترکیب کمبود کود، افزایش قیمت انرژی، خشکسالی و محدودیت صادرات میتواند فشار مضاعفی بر بازار جهانی غذا وارد کند. این فشار بیش از همه بر کشورهای فقیر و خانوادههایی اثر میگذارد که بخش بزرگی از درآمد خود را صرف خرید مواد غذایی میکنند.
تنگهی هرمز؛ نقطهی حساس امنیت غذایی
تنگهی هرمز معمولاً بیشتر به دلیل نقش آن در صادرات نفت و گاز شناخته میشود، اما گزارش رویترز نشان میدهد این مسیر برای امنیت غذایی جهان نیز اهمیت دارد. مقدار زیادی گاز طبیعی، آمونیاک، اوره، گوگرد و سایر مواد اولیهی تولید کود از کشورهای خلیج فارس صادر میشود.
کشورهای خلیج فارس در این گزارش شامل بحرین، ایران، عراق، کویت، عمان، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی هستند. بسته شدن یا ناامن شدن مسیرهای کشتیرانی در این منطقه میتواند عرضهی کود را برای کشورهای آسیایی، آفریقایی و آمریکای لاتین مختل کند.
این وابستگی به آن معناست که هر جنگ آینده در خلیج فارس میتواند دوباره بحران مشابهی ایجاد کند. حتی اگر تأسیسات تولید کود مستقیماً هدف قرار نگیرند، توقف کشتیرانی، افزایش هزینهی بیمه و تعطیلی کارخانههای گاز برای ایجاد اختلال گسترده کافی است.
در مجموع، جنگ ایران نشان داد امنیت غذایی جهان به مجموعهای از عوامل بههمپیوسته وابسته است؛ از گاز طبیعی و کارخانههای کود گرفته تا مسیرهای کشتیرانی، وضعیت آبوهوا و تصمیمهای صادراتی دولتها. ادامه یا ازسرگیری درگیری در خلیج فارس میتواند دوباره قیمت کود و مواد غذایی را افزایش دهد و میلیونها کشاورز و مصرفکننده را با فشار بیشتری روبهرو کند.
سلب مسئولیت:
مطالب منتشرشده صرفاً با هدف اطلاعرسانی تهیه شده و بههیچوجه توصیهای برای خرید، فروش یا نگهداری داراییهای مالی، سهام، ارزهای دیجیتال یا سایر ابزارهای سرمایهگذاری محسوب نمیشود. تصمیمگیری برای سرمایهگذاری بر عهدهی مخاطب است و توصیه میشود پیش از هر اقدامی، تحقیقات کافی انجام داده و در صورت نیاز با مشاور مالی متخصص مشورت کنید.
۰ دیدگاه
در حال آمادهسازی فرم دیدگاه…